Was Gould een machine?

Nee, natuurlijk niet. Glenn Gould was een gepassioneerd man, met grote talenten en een enorme gedrevenheid.
Na een uiteraard nutteloze, en op de verkeerde plek aangezwengelde discussie beloofde ik er nog een en ander over te zeggen.

1) Smaak
Houd ik van Gould´s Bach-interpretatie? Nee.

2) Mening
Vind ik dat de man Bach goed vertolkte? Nee. Hij speelde Gould, geen Bach.

3) Kun je dat staven?
Misschien. Op het filmpje waar Ingmar Heytze ons op trakteerde wordt op duizenden momenten aangetoond dat Gould niets wist van (of zich niets gelegen liet liggen aan) frasering, tempi, barokke retorica en wat er bekend is van de barokke uitvoeringspraktijk in het algemeen en die van Bach en zijn tijdgenoten in het bijzonder.
Of hij dat kon helpen is de vraag, want bijvoorbeeld tijdens zijn befaamde opnamen van de Goldberg Variaties in 1955 was er veel minder daarover bekend dan nu het geval is. Wel wist men toen uiteraard al dat dit werk was geschreven voor een klavecimbel met dubbel klavier, zoals alle klavierwerken van Bach (op die voor orgel na), ook al staat dat een uitvoering op een twintigste-eeuwse vleugel niet in de weg - hoewel dat ernstige consequenties heeft voor de vingerzetting en dus de frasering is het mogelijk het op een dergelijk instrument recht te doen.
Hoe de vele gebruikte dansvormen zouden moeten worden uitgevoerd, daarover is inmiddels veel meer bekend, en hoe de frasering en tempi in directe relatie staan tot de arsis-thesis-verhoudingen in barokmuziek, daarover heeft onder anderen Leopold Mozart (de "vader van") zeer helder geschreven in zijn uitstekende Versuch einer gründlichen Violinschule, en publiceerde Johann Joachim Quantz zijn Versuch einer Anweisung die Flöte traversiere zu spielen. Beide heren waren tijd- en landgenoten van Bach, en hun boeken zijn zeer inspirerende en verhelderende exposés over onder meer de interpretatie van de toen gebruikelijke notatie - niet alleen voor violisten of traversospelers. (Opmerkelijk zijn de vele overeenkomsten met de twintigste-eeuwse jazz-notatie.)

Om kort te gaan: Gould's opnamen klinken in mijn oren machinaal, maar op YouTube zijn verscheidene filmpjes te zien waaruit blijkt dat hij verre van een machine was. Gould's interpretatie heeft mijns inziens weinig met Bach te maken, hoe gedreven de man ook was, en als voorvechter voor en pleitbezorger van Bach's klaviermuziek is hij van onschatbare waarde geweest. Maar bij het uitvoeren van de werken van Bach komt meer kijken dan het zomaar "spelen wat er staat". Er staat namelijk veel meer dan er staat. Daar zouden wetenschap of kennis hand in hand moeten gaan met gepassioneerdheid.

Over interpretatie gesproken: Ingmar Heytze heeft een prachtige voordracht gepubliceerd van zijn laatste gedicht "Rondvraag" op zijn blog.

Update: Edwin Fagel plaatste extra bewijslast op zijn blog.